Câu trả lời nhanh: Đau gót chân khi đi bộ thường liên quan đến tình trạng quá tải mô gan chân, giày dép không phù hợp hoặc tăng đột ngột quãng đường vận động. Đau ở bước chân đầu tiên sau khi ngủ dậy thường gặp trong viêm cân gan chân. Tuy nhiên, đau dữ dội sau chấn thương, sưng nóng đỏ, tê yếu hoặc không thể chịu lực cần được khám sớm.
Nguyên nhân thường gặp
Viêm cân gan chân là một nguyên nhân phổ biến. Cân gan chân là dải mô chạy từ xương gót đến các ngón chân, giúp nâng đỡ vòm bàn chân. Khi mô này chịu lực lặp lại, người bệnh có thể đau ở mặt dưới gót, rõ hơn khi bước những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc sau một thời gian ngồi lâu. Cơn đau đôi khi giảm khi đi vài bước nhưng có thể tăng lại sau khi đứng hoặc đi bộ lâu.
Đau cũng có thể xuất hiện khi bạn đột ngột tăng thời gian đi bộ, chạy, leo cầu thang hoặc thay đổi bề mặt tập luyện. Giày đế mỏng, đã mòn, thiếu nâng đỡ hoặc không vừa chân có thể làm lực dồn nhiều hơn vào gót.
Một số nguyên nhân khác gồm viêm hoặc kích ứng gân, viêm túi hoạt dịch, chấn thương mô mềm, gãy xương do stress và hội chứng chèn ép thần kinh. Đau phía sau gót, nhất là gần gân Achilles, có thể liên quan đến gân này thay vì cân gan chân.
Dấu hiệu giúp định hướng
Vị trí và thời điểm đau có thể cung cấp manh mối, nhưng không thay thế chẩn đoán. Đau ở mặt dưới gót, tăng khi bước đi sau nghỉ, thường gợi ý vấn đề ở cân gan chân. Đau phía sau gót, tăng khi đi lên dốc hoặc nhón chân, có thể liên quan đến gân Achilles. Đau lan kèm tê, kim châm hoặc bỏng rát cần lưu ý khả năng kích thích thần kinh.
Nếu gót sưng, bầm tím hoặc đau xuất hiện ngay sau va chạm, té ngã, tiếp đất mạnh, cần nghĩ đến chấn thương. Không nên tự cố đi tiếp nếu bạn không thể đặt chân xuống, dáng đi thay đổi rõ hoặc cảm thấy vùng đau nóng đỏ kèm sốt.
Có thể làm gì tại nhà?
Trong giai đoạn đầu, hãy giảm tạm thời hoạt động gây đau nhưng không nhất thiết phải nằm bất động hoàn toàn. Có thể chườm lạnh bọc trong khăn lên vùng đau khoảng 15–20 phút mỗi lần, vài lần trong ngày, đặc biệt sau khi đi bộ. Mang giày vừa chân, có đệm và hỗ trợ vòm phù hợp; tránh đi chân đất lâu trên nền cứng hoặc dùng dép quá mỏng.
Các bài kéo giãn nhẹ bắp chân và gan chân có thể hữu ích, nhưng nên thực hiện từ từ và dừng nếu đau tăng rõ. Không tự tăng cường độ tập luyện cho đến khi đi bộ thông thường không còn làm triệu chứng nặng hơn. Thuốc giảm đau không kê đơn có thể không phù hợp với người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc đang mang thai; nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi sử dụng.
Khi nào cần đi khám?
Hãy đi khám nếu đau kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt, hoặc không cải thiện sau một thời gian chăm sóc phù hợp. Cần được đánh giá sớm hơn khi đau xuất hiện sau chấn thương, không thể chịu lực, có sưng nhiều, biến dạng, bầm tím lan rộng, tê yếu, sốt hoặc vùng gót nóng đỏ. Bác sĩ có thể kiểm tra dáng đi, biên độ vận động và điểm đau; chỉ định chụp chiếu khi cần để loại trừ gãy xương hoặc nguyên nhân khác.
Cách giảm đau gót chân khi đi bộ trong sinh hoạt hằng ngày
Khi đau gót chân khi đi bộ, hãy tạm giảm các hoạt động gây đau rõ như chạy, nhảy, leo dốc hoặc đi bộ trên nền cứng. Không nhất thiết phải nằm nghỉ hoàn toàn; vận động nhẹ trong giới hạn chịu được thường phù hợp hơn. Có thể chuyển sang đạp xe hoặc bơi nếu những hoạt động này không làm triệu chứng tăng lên.
Chườm lạnh 15–20 phút sau khi đi bộ có thể giúp giảm cảm giác đau và khó chịu. Không đặt đá trực tiếp lên da. Một số người thấy dễ chịu khi lăn lòng bàn chân trên chai nước lạnh hoặc bóng mềm, nhưng nên dừng nếu xuất hiện tê, đau buốt hoặc sưng tăng.
Giày cũng ảnh hưởng đáng kể đến gót chân. Ưu tiên giày vừa chân, đế có độ đệm và nâng đỡ phù hợp, đặc biệt khi phải đứng hoặc đi bộ lâu. Nếu đế giày đã mòn lệch, nên thay mới. Miếng lót hoặc đệm gót có thể hỗ trợ tạm thời, nhưng không thay thế việc tìm nguyên nhân khi đau kéo dài.
Bài tập và cách tăng hoạt động an toàn
Có thể thực hiện các động tác kéo giãn bắp chân và gan bàn chân nhẹ nhàng vào buổi sáng, trước khi bước xuống giường, hoặc sau một thời gian ngồi lâu. Giữ tư thế ở mức căng vừa phải, không nhún mạnh và không cố kéo đến đau. Khi triệu chứng giảm, tăng thời lượng đi bộ từ từ thay vì quay lại ngay mức vận động cũ.
Một nguyên tắc thực tế là theo dõi phản ứng của gót chân trong và sau hoạt động. Nếu đau tăng rõ vào cuối ngày hoặc kéo dài sang ngày hôm sau, mức vận động có thể đang quá sức. Người thừa cân, có bàn chân bẹt, vòm chân cao, công việc phải đứng lâu hoặc mới thay đổi giày nên điều chỉnh từ từ hơn.
Những lỗi thường gặp khi tự xử lý
Một lỗi phổ biến là tiếp tục chạy hoặc đi bộ đường dài vì nghĩ rằng “càng vận động càng nhanh khỏi”. Hoạt động quá mức có thể duy trì kích thích tại vùng đau. Ngược lại, bất động hoàn toàn trong thời gian dài cũng có thể làm cơ bắp chân và bàn chân cứng hơn.
Không nên tự dùng thuốc giảm đau kéo dài, tự tiêm thuốc hoặc áp dụng các phương pháp gây bỏng, châm đốt lên vùng gót. Thuốc chống viêm có thể không phù hợp với người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc đang mang thai. Hãy đọc hướng dẫn và hỏi dược sĩ, bác sĩ khi có bệnh nền hoặc dùng nhiều thuốc.
Khi nào cần gặp chuyên gia?
Nội dung này chỉ mang tính tham khảo và không thể thay thế thăm khám. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia cơ xương khớp nếu đau kéo dài vài tuần dù đã giảm tải, đau tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc khiến bạn khó đi lại. Cần được đánh giá sớm khi đau xuất hiện sau chấn thương, không thể chịu lực, có sưng đỏ nóng, bầm tím, tê yếu, sốt hoặc vết thương hở.
Người mắc đái tháo đường, bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh mạch máu hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch cũng không nên tự theo dõi quá lâu. Đau gót chân khi đi bộ có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau; chẩn đoán đúng giúp lựa chọn bài tập, giày dép và điều trị phù hợp.
