Câu trả lời nhanh: Đau bàn chân khi đi giày thường liên quan đến giày chật, mũi hẹp, gót cao, đế kém nâng đỡ hoặc việc đi bộ, chạy nhiều hơn bình thường. Hãy tháo giày, giảm vận động gây đau, chườm lạnh bọc khăn, kê cao chân và chuyển sang đôi giày vừa vặn. Nếu đau kéo dài, tái phát hoặc kèm sưng nóng đỏ, tê yếu, biến dạng hay không thể chịu lực, bạn nên đi khám.
Vì sao đi giày lại gây đau bàn chân?
Giày không phù hợp là nguyên nhân thường gặp nhất. Mũi giày hẹp có thể ép các ngón, tạo ma sát và làm tăng áp lực ở đầu bàn chân. Giày cao gót dồn trọng lượng về phía trước; trong khi đó, giày đế mỏng, quá cứng hoặc đã mòn có thể không hấp thụ lực và nâng đỡ bàn chân đầy đủ.
Đau cũng có thể xuất hiện sau khi đứng lâu, đi bộ đường dài, chạy hoặc thay đổi cường độ vận động đột ngột. Một số tình trạng thường gặp gồm:
- Chai chân, mắt cá chân hoặc phồng rộp: thường do ma sát và áp lực lặp lại trong giày.
- Đau vùng đầu bàn chân: có thể liên quan đến tình trạng quá tải vùng xương bàn, thường được gọi là đau vùng đệm bàn chân.
- Viêm cân gan chân: đau ở lòng bàn chân, đặc biệt quanh gót; một số người đau rõ khi bước những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy.
- Bunion hoặc biến dạng ngón chân: phần khớp ngón cái nhô ra, bị giày cọ ép và gây đau.
- Kích thích thần kinh hoặc chấn thương: có thể gây đau bỏng rát, tê, châm chích hoặc đau khu trú sau va chạm.
Dấu hiệu giúp nhận biết nguyên nhân
Vị trí và kiểu đau có thể gợi ý nguyên nhân nhưng không thay thế chẩn đoán. Đau rát tại điểm cọ xát, kèm da đỏ hoặc phồng, thường hướng đến vấn đề do ma sát. Đau ở các ngón khi mang giày mũi nhọn có thể liên quan đến chèn ép. Đau dưới gót hoặc dọc lòng bàn chân thường cần xem xét tình trạng quá tải cân gan chân.
Nếu bàn chân sưng sau vận động, đau khi ấn hoặc khi chịu lực, hãy nghĩ đến quá tải mô mềm hoặc chấn thương. Đau kèm tê, kim châm hay bỏng rát cần được đánh giá kỹ hơn, nhất là ở người mắc đái tháo đường hoặc có bệnh lý thần kinh.
Cách xử trí tại nhà
Trước hết, tháo đôi giày gây đau và tạm ngừng hoạt động làm triệu chứng tăng lên. Chườm lạnh qua một lớp khăn trong khoảng 15–20 phút mỗi lần, vài lần trong ngày; không đặt đá trực tiếp lên da. Khi nghỉ, có thể kê cao chân nếu bàn chân sưng.
Hãy chọn giày có mũi đủ rộng, chiều dài còn khoảng trống cho ngón, đế êm vừa phải và ôm chắc gót. Thử giày vào cuối ngày, khi bàn chân thường hơi lớn hơn, và tránh tiếp tục đi đôi giày gây đau. Với phồng rộp, giữ vùng da sạch, khô và không tự chọc vỡ. Thuốc giảm đau không kê đơn chỉ nên dùng theo hướng dẫn trên nhãn và cần hỏi dược sĩ, bác sĩ nếu bạn mang thai, có bệnh dạ dày, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc chống đông.
Khi nào cần đi khám?
Nên đi khám nếu đau không cải thiện sau vài ngày nghỉ ngơi và đổi giày, đau tái diễn, hoặc ảnh hưởng đến việc đi lại. Cần được đánh giá sớm khi bàn chân biến dạng, sưng nhiều, bầm tím, đỏ nóng, có vết thương khó lành, tê yếu hoặc không thể chịu lực. Sốt kèm đau và đỏ bàn chân cũng là dấu hiệu không nên tự theo dõi tại nhà.
Điều chỉnh giày và thói quen đi lại
Khi xuất hiện đau bàn chân khi đi giày, việc đầu tiên là giảm thời gian mang đôi giày gây đau, đặc biệt nếu cơn đau tăng dần theo mỗi bước. Ưu tiên giày có mũi rộng, phần thân đủ sâu để ngón chân không bị ép, đế tương đối ổn định và gót không quá cao. Người có bàn chân bẹt hoặc vòm chân cao có thể cần thử miếng lót hỗ trợ, nhưng nên chọn loại vừa vặn thay vì dùng sản phẩm quá cứng hoặc nâng vòm quá nhiều.
Có thể áp dụng quy tắc thử giày vào cuối ngày, khi bàn chân thường hơi nở. Hãy mang đúng loại tất thường sử dụng, đứng lên và đi vài bước; cả hai bàn chân cần được đo vì kích thước có thể không hoàn toàn giống nhau. Khoảng trống trước ngón dài nhất nên đủ để ngón cử động, đồng thời gót không bị trượt mạnh. Giày mới nên được mang từng khoảng ngắn, không dùng ngay cho một ngày phải đi bộ nhiều.
Xử trí tại nhà trong những ngày đầu
Tạm nghỉ các hoạt động làm đau tăng, kê cao bàn chân khi nghỉ và chườm lạnh bọc trong khăn trong thời gian ngắn có thể giúp giảm khó chịu. Không đặt đá trực tiếp lên da và không chườm khi vùng da mất cảm giác. Nếu đau liên quan đến gan bàn chân hoặc gót, các động tác kéo giãn nhẹ bắp chân và lòng bàn chân có thể hữu ích; dừng lại nếu đau nhói, tê hoặc đau lan rộng.
Không nên tự xoa bóp mạnh lên vùng sưng đỏ, cố bẻ ngón chân, chọc vết chai hay tự dùng thuốc giảm đau kéo dài. Người có bệnh dạ dày, bệnh thận, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc đang mang thai cần hỏi nhân viên y tế trước khi dùng thuốc chống viêm không kê đơn.
Những lỗi thường gặp khi chọn và mang giày
Một lỗi phổ biến là chọn giày theo số đo cũ mà không thử trực tiếp, hoặc nghĩ rằng giày chật sẽ tự giãn ra. Giày quá chật có thể làm tăng áp lực lên ngón chân, gây phồng rộp, chai, biến dạng ngón hoặc kích thích dây thần kinh. Ngược lại, giày quá rộng khiến bàn chân trượt, làm cơ và gân phải hoạt động nhiều hơn để giữ thăng bằng.
Cũng không nên chỉ đổi miếng lót mà bỏ qua nguyên nhân cơ học khác như tăng quãng đường đi bộ đột ngột, đứng lâu, kỹ thuật chạy, bề mặt tập luyện hoặc giày đã mất độ nâng đỡ. Nếu đau lặp lại ở cùng một vị trí, cần ghi nhận thời điểm đau, loại giày, hoạt động liên quan và có sưng, tê hay không để cung cấp thông tin cho chuyên gia.
Khi nào cần gặp chuyên gia?
Nên khám cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình hoặc chuyên gia bàn chân nếu đau kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng đến dáng đi hoặc không cải thiện sau khi đã giảm tải và đổi giày phù hợp. Cần được đánh giá sớm khi có sưng nóng đỏ rõ, bầm tím, biến dạng, không thể chịu lực, tê yếu, vết thương hở hoặc đau xuất hiện sau chấn thương.
Người mắc đái tháo đường, bệnh mạch máu ngoại biên, bệnh thần kinh, suy giảm miễn dịch hoặc có vết loét ở chân không nên tự xử trí kéo dài. Các biểu hiện như bàn chân lạnh bất thường, đổi màu, mất cảm giác hoặc vết thương chậm lành cần được kiểm tra y tế. Những hướng dẫn trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị cá nhân hóa.
